انجمن علمی مدیریت فناوری و نوآوری ایران با همکاری موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی مدیریت نوآوری 2322-5386 14 4 2025 12 22 Identifying the Drivers and Barriers to Regulatory Independence in Iran (Case Study: The Communications Regulatory Authority) شناسایی عوامل پیش‌برنده و بازدارنده‌ استقلال تنظیم‌گر در ایران (مطالعه موردی:کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات و سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی) 75 120 245384 10.22034/imj.2025.245384 FA مژده ناطقی گروه مدیریت دولتی دانشکده مدیریت و حسابداری ، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران وجه الله قربانی زاده گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران حسین اصلی پور گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران سیدمحمدصادق امامیان دانشکده مدیریت، علم و فناوری، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران، ایران Journal Article Regulatory independence is a fundamental pillar of effective governance; however, its realization within Iran’s political and institutional framework faces a range of challenges. This study aims to identify the enabling and constraining factors affecting the independence of Iran’s telecommunications regulatory authority, employing a qualitative approach and thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis techniques. The findings indicate that regulatory independence in Iran is relative and multidimensional, influenced by a combination of legal, institutional, political, and cultural factors. Enabling factors include certain institutional characteristics and legal infrastructures, the utilization of international experiences, and the need to attract investment. Conversely, the main barriers to independence comprise weaknesses in legal, institutional, economic, and political infrastructures; limited regulatory knowledge and culture; deficiencies in certain institutional features; an inadequate structural position of the regulator; restricted regulatory tools; asymmetries in regulator–regulated relationships; and social and security pressures on regulatory decisions. Accordingly, the study suggests that strengthening the independence of the telecommunications regulator requires a gradual, multi-level approach. Key reform areas include clarifying and amending legal frameworks and enhancing the regulator’s legal standing; redesigning the structure and composition of the regulatory commission to reduce institutional dependencies and increase the participation of non-governmental stakeholders; and institutionalizing the concept of regulatory independence within the government apparatus and public decision-making system. استقلال نهادهای تنظیم‌گر از ارکان اساسی تنظیم‌گری مطلوب است، اما تحقق آن در ساختار سیاسی و نهادی ایران با چالش‌های گوناگونی روبه‌روست. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل پیش‌برنده و بازدارنده استقلال نهاد تنظیم‌گر ارتباطات در ایران، با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد استقلال تنظیم‌گر در ایران نسبی و چندبُعدی است و از مجموعه‌ای از عوامل حقوقی، نهادی، سیاسی و فرهنگی تأثیر می‌پذیرد. از جمله عوامل پیش‌برنده می‌توان به برخی ویژگی‌های نهادی و زیرساخت‌های قانونی، بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی و نیاز به جذب سرمایه‌گذاری اشاره کرد. در مقابل، موانع اصلی استقلال شامل ضعف زیرساخت‌های قانونی، نهادی، اقتصادی و سیاسی، کمبود دانش و فرهنگ تنظیم‌گری، ضعف در برخی ویژگی‌های نهادی، جایگاه ساختاری نامناسب تنظیم‌گر، محدودیت ابزارهای تنظیم‌گری، نابرابری در روابط تنظیم‌گر و تنظیم‌شوندگان و فشارهای امنیتی و اجتماعی بر تصمیمات تنظیم‌گر است. بر این اساس، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تقویت استقلال تنظیم‌گر ارتباطات مستلزم اتخاذ رویکردی تدریجی و چندسطحی است. در این چارچوب، اصلاح و شفاف‌سازی قوانین و تقویت جایگاه حقوقی تنظیم‌گر، بازطراحی ساختار و ترکیب کمیسیون تنظیم مقررات با هدف کاهش وابستگی‌های نهادی و افزایش مشارکت ذی‌نفعان غیردولتی، و نهادینه‌سازی مفهوم استقلال تنظیم‌گر در بدنه دولت و نظام تصمیم‌گیری عمومی، به‌عنوان محورهای کلیدی اصلاحات پیشنهاد می‌شود.