مدیریت نوآوری

مدیریت نوآوری

نقش استانداردسازی در حل چالش ناترازی انرژی: مدل سازی ساختاری تفسیری در حالت فازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مربی،گروه مهندسی صنایع، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 استادیار سیاست گذاری علم و فناوری،گروه اقتصاد دانش بنیان، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی صنایع، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه صنعتی قم، قم، ایران.
10.22034/imj.2025.539136.2927
چکیده
افزایش نیاز به انرژی و کاهش برخی منابع انرژی، وضعیت نگران کننده­ای برای زندگی پایدار است. مصرف غیربهینه حامل­های مختلف انرژی از یک سو و عدم تکافوی میزان تولید با رشد مصرف به دلیل وجود محدودیت­ها از سوی دیگر، کشور را با چالش رو به گسترش نا­ترازی انرژی روبه­رو کرده است. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر مدل‌سازی ساختاری برای تحلیل روابط میان عوامل مؤثر بر ناترازی انرژی با تأکید بر نقش استانداردسازی است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و از منظر روش‌شناسی توصیفیتحلیلی با رویکرد کمی است. ابتدا با مرور ادبیات موضوعی، ۹ عامل کلیدی مرتبط با حل چالش ناترازی انرژی شناسایی شد. سپس با بهره‌گیری از تکنیک مدل‌سازی ساختاری تفسیری فازی و نظرسنجی از ۱۵ نفر از خبرگان دانشگاه و صنعت، روابط و سطوح اثرگذاری میان عوامل تحلیل گردید. در ادامه، برای سنجش پویایی و اعتبار مدل، از تحلیل میک-‌مک استفاده شد. نتایج مدل‌سازی ساختاری تفسیری نشان داد که عوامل «سیاست‌ها و قوانین»، «عوامل اقتصادی» در سطوح پایین مدل قرارگرفته و بیشترین تأثیرگذاری را در میان سایر عوامل دارند. هم‌چنین بر اساس نتایج تحلیل میک-مک عامل «سیاست‌ها و قوانین» به‌عنوان عامل مستقل و محرک اصلی نظام انرژی کشور شناسایی شد و «عوامل اقتصادی» و «استانداردسازی معیارمصرف انرژی» به‌عنوان عوامل رابط با نفوذ و وابستگی بالا قرار گرفتند که نیازمند مدیریت تدریجی‌اند. دستاورد اصلی این پژوهش ارائه مدلی جامع برای درک ساختار علّی و وابستگی متقابل عوامل مؤثر بر ناترازی انرژی بود. این مدل می‌تواند مبنایی علمی برای بازنگری سیاست‌های انرژی، توسعه بازار انرژی، نهادینه‌سازی استانداردهای معیار مصرف و ارتقای حکمرانی انرژی در کشور فراهم سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The role of standardization in solving the energy imbalance challenge: Interpretive structural modeling in fuzzy mode

نویسندگان English

Seyyed Mahdi Rouhani poor 1
Roohallah Aboojafari 2
Zainab Eshraghi 3
1 Instructor, Industrial Engineering Department, Faculty of Engineering and Technology, University of Qom, Qom, Iran.
2 Assistant Professor of Science and Technology Policy, Knowledge-Based Economics Department, Institute for Technology Studies, Tehran, Iran.
3 Master's student in Industrial Engineering, Faculty of Technology and Engineering, Qom University of Technology, Qom, Iran.
چکیده English

The increasing need for energy and the reduction of some energy sources are a worrying situation for sustainable living. The suboptimal consumption of various energy carriers on the one hand and the lack of production and consumption growth due to limitations on the other hand have faced the country with the growing challenge of energy imbalance. Therefore, the aim of the present study is to conduct structural modeling to analyze the relationships between factors affecting energy imbalance with an emphasis on the role of standardization. This study is applied in terms of its purpose and descriptive-analytical in terms of methodology with a quantitative approach. First, by reviewing the relevant literature, 9 key factors related to solving the energy imbalance challenge were identified. Then, using the fuzzy interpretive structural modeling technique and a survey of 15 experts from academia and industry, the relationships and levels of influence between the factors were analyzed. Next, to measure the dynamics and validity of the model, MICMAC analysis was used. The results of interpretive structural modeling showed that the factors of "policies and laws" and "economic factors" were placed at the lower levels of the model and had the greatest impact among other factors. Also, based on the results of the MICMAC analysis, the factor of "policies and laws" was identified as an independent factor.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Energy imbalance- standardization
- energy consumption optimization-
interpretive structural model
حیرانی، حسین؛ قمشه، فاطمه. (1403). تحلیل انسجام سیاستی سیاست‌ها و مقررات حوزه انرژی کشور. نشریه مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، (52)14.
حافظی، رضا؛ رحیمی راد، زهره. (1403). مشارکت اجتماعی و نقش آن در حل چالش ناترازی انرژی. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی(52)14. https://doi.org/10.22034/sspp.2024.2036820.3688
شهبازی، کیومرث؛ صمدحکمتی، فرید؛ رضایی، هادی. (1394). بررسی تأثیر اندازه دولت و حکمرانی خوب برشدت مصرف انرژی: مطالعه موردی کشورهای عضو اوپک. نظریه‌های کاربردی اقتصاد. 2(4)، 48-23.
صابری، علی؛ نیک‌خواه نسب، مرتضی؛ ظفریان، حبیب اله. (1403). آسیب‌شناسی بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط‌زیست و ارائه راهکارها؛ دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن (گروه انرژی) مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
زارع‌زاده، مجید؛ خوارزمی، سمیه.(1392). تأثیر اجباری‌شان استانداردهای تعیین معیار مصرف انرژی در کاهش مصرف سوخت و انرژی در صنایع و کارخانه‌های استان هرمزگان. فصلنامه پژوهش­های سیاست‌گذاری وبرنامه ریزی انرژی. http://epprjournal.ir/article-1-29-fa.html
صابری، علی؛ نیکخواه نسب، مرتضی. (1402). بررسی لایحه برنامه هفتم توسعه (17): بخش انرژی (19064). ماهنامه گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. 31 (4)، 19069.
رضایی نور، جلال؛ روحانی پور، سید مهدی.(1397). آشنایی با مفاهیم عمومی استاندارد و کیفیت، دانشگاه قم، قم، ایران.
سلیمیان، زهره؛ گودرزی راد، رضا؛ بداغی، مریم. (1400). ظرفیت‌های مدیریت مصرف انرژی در ایران در افق1420: رویکردمدل‌سازی جامع عرضه و تقاضای انرژی. نشریه پژوهش­های سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی انرژی. (22)7.
اسلامی، مسعود؛ غریبی، محسن. (1397). ژئواکونومی نوین انرژی و پیامدهای آن برای امنیت انرژی جهان. فصلنامه سیاست خارجی سال سی و دوم، شماره2.
آماده، حمید؛ توکلیان، حسین؛ هدایتی نیا، مهدی. (1398). تحلیل پویای جایگزینی بین سوختی در نیروگاه‌های فسیلی منتخب ایران. پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران. 8 (31). doi: 10.22054/jiee.2019.12297
مرادی، مریم؛ باقی، الهام؛ صفوی، عادله سادات؛ اردین، سحر.(1401). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر مدیریت و بهره‌وری مصرف انرژی، اولین کنفرانس ملی تحقیقات کاربردی در علوم مدیریت و حسابداری نوین، البرز.
https://civilica.com/doc/1642261
معماری فر، محمد. (1399). اهداف و سیاست­های حوزه انرژی در کشور ژاپن. واحد اندازه‌گیری و صحه‌گذاری. دفتر پژوهش­های علمی شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت ایران.
سپهوند، رضا؛ سلگی، زهرا؛ اکبری پشم، فاطمه . (1398). ارزیابی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری اینرسی دانشگاهی با استفاده از رویکرد ترکیبی مدل‌سازی ساختاری تفسیری- فازی. نامه آموزش عالی، 12(47)، 53-77.
حمدی سلیمانی, سیده‌مطهره , اشراقی, پگاه , میردامادی, مائده‌سادات و زمردیان, زهراسادات . (1401). بهینه‌سازی مصرف انرژی ساختمان‌های آموزشی نمونۀ موردی: دانشگاه شهید بهشتی. صفحه 32(3)، 49-65. doi: 10.52547/sofeh.32.3.49
ضرغامی، صادق؛ ذاکری، محمد (1396). مطالعه تطبیقی راهبردهای کلان انرژی در ایران و کشورهای منتخب. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی. 7 (24).
امیدی، علی؛ پورعلی، ایمان. (1394) استراتژی امنیت انرژی هند تا سال 2035 و جایگاه جمهوری اسلامی ایران. فصلنامۀ مطالعات اقتصاد انرژی، سال 10. شمارۀ 45.
http://iiesj.ir/article-1-667-fa.html
جعفری، سعید؛ اسفندیاری، مرضیه؛ پهلوانی، مصیب.(1399). بررسی عوامل مؤثر بر رشد بهره‌وری کل عوامل تولید با تأکید بر سرمایه انسانی و انرژی­های تجدیدپذیر و تجدید ناپذیر. نشریه سیاست‌گذاری اقتصادی دانشگاه یزد. (23)12 .
 doi: 10.22034/epj.2020.12612.2013
ا بوالحسنی، اصغر؛  متقی، سمیرا ؛ فرهادی، احسان.(1398). بررسی تحلیلی ارتباط آلودگی محیط‌زیست و رشد اقتصادی با تأکید بر نقش آموزش. فصلنامه محیط‌زیست و توسعه پایدار. سال هشتم، شماره اول، پاییز1398، (881-801).
doi: 10.30473/ee.2019.6328
آذر، عادل؛ عرب نصرت‌آبادی، محمد نصیر؛ قاسمی، احمدرضا؛ نوبخت، محمدباقر؛ ندیری، محمد.(1399)، طراحی مدل تفسیری ساختاری بهبود محیط کسب‌وکار ایران با تمرکز بر محیط قانونی. پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی. ۱۰ (۳) :۱۲۵-146.
آذر، عادل؛ خرّمی، امیر. (1399). طراحی مدل تاب‌آوری زنجیره‌تأمین صنعت دارو در شرایط بحران با رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری(ISM) نشریه علمی پژوهشی مدیریت کسب‌وکارهای بین‌المللی، سال سوم، شماره 10. https://doi.org/10.22034/jiba.2020.11197
قنبری، وحید؛ صفایی شکیب، علی. (1396). ساختاردهی به مسائل مدیریت کیفیت با رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری. فصلنامه علمی مدیریت استاندارد و کیفیت، دوره 7 (بهار), 1-15. https://www.jstandardization.ir/article_ 49251.html
حیرانی، حسین؛ باقری‌مقدم، ناصر؛ مسیبی، علیرضا.(1401). بررسی و تحلیل چالش­های توسعه فناورانه توان داخلی در صنعت نفت و گاز کشور و ارائه توصیه­های سیاستی. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی.(44)12.
 doi: 10.22034/sspp.2022.546427.3113
عرب، قاسم. (1399). هدف‌گذاری عملکرد انرژی یک ساختمان اداری با استفاده از مفاهیم خط مبنا و شاخص‌ عملکرد انرژی. نشریه انرژی­های تجدیدپذیر و نو.(2)7. https://www.jrenew.ir/article_105854
پسندیده، اشرف السادات؛ حیدری، غلامرضا. (1403). ارزیابی کارایی و اثربخشی سیاست‌های کلان صنعت برق کشور با محوریت اهدافِ گذار انرژی پایدار. سیاست‌های راهبردی و کلان.12(46). doi: 10.30507/jmsp.2022.293552.2279
اسدی، علی؛ اسماعیلی، سید میثم؛ بخشور، فرجاد؛ صادقپور، عسل.(1397). بررسی عوامل مؤثر بر مصرف انرژی در ایران (با تأکید بر متغیر توسعه مالی). فصلنامه سیاست­های مالی و اقتصادی. (۲۱) 6. http://qjfep.ir/article-1-852-fa.html
مولا، سمیه؛ فتحی آذر، اسکندر؛ ادیب، یوسف؛ نامدار، عبدالرحمان(1397). طراحی و اعتبارسنجی الگوی مطلوب برنامه درسی تلفیقی سواد انرژی در دوره اول متوسطه. مطالعات برنامه درسی124-89 ،(49)13.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17354986.1397.13.49.3.1
راهداری علیرضا، نصر مصطفی. چالش‌های اتاق فکر در ایران. فصلنامه علمی - پژوهشی فرایند مدیریت و توسعه . ۱۳۹۶; ۳۰ (۲) :۲۳-۵۴.
http://jmdp.ir/article-1-2727-fa.html
پریسا موسوی ، رضا یوسفی زنوز ، اکبر حسن پور. (1394). شناسایی ریسک های امنیت اطلاعات سازمانی با استفاده از روش دلفی فازی در صنعت بانکداری. مدیریت فناوری اطلاعات. شماره 22. ۱۶۳ -۱۸۴.
https://doi.org/10.22034/ecoj.2022.46363.2896
میرسپاسی, دکتر ناصر, طلوعی اشلقی, دکتر عباس, معمارزاده, دکتر غلامرضا, پیدایی, دکتر میرمهرداد. (1389). طراحی مدل تعالی منابع انسانی در سازمانهای دولتی ایران با استفاده از تکنیک دلفی فازی. آینده پژوهی مدیریت, 21(شماره 4(پیاپی 87)), 1-22.

  • تاریخ دریافت 15 دی 1404