تبیین نقش مالکیت فکری اختراعات بر کارآفرینی صنعت سلامت

نادری, نادر; رضائی, بیژن; امیری, سپیده

doi:10.22034/imj.2025.533858.2923

تبیین نقش مالکیت فکری اختراعات بر کارآفرینی صنعت سلامت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نادر نادری ¹

بیژن رضائی ²

سپیده امیری ³

¹ دانشیار گروه مدیریت و کارآفرینی، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران(نویسنده مسئول)

² دانشیار گروه مدیریت و کارآفرینی، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

³ دانشجوی دکتری گروه مدیریت و کارآفرینی، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

10.22034/imj.2025.533858.2923

چکیده

این پژوهش با هدف تبیین نقش دوگانه و پیچیده مالکیت فکری اختراعات، با تمرکز بر نظام ثبت اختراع، در تسهیل یا ایجاد موانع در فرآیند کارآفرینی صنعت سلامت انجام شد. با توجه به تناقضات موجود در نقش حمایتی و انحصارساز این نظام و چالش‌های گزارش‌شده در پیشینه، این تحقیق با تمرکز بر تجربیات ذی‌نفعان کلیدی در مرکز رشد و پارک علم و فناوری سلامت دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، ابعاد مثبت، منفی و دوگانه تأثیر مالکیت فکری بر کارآفرینی این صنعت را تحلیل نمود. این مطالعه به روش کیفی و با رویکرد تحلیل محتوای استقرایی انجام شد. . نمونه‌گیری به روش گلوله‌برفی و بر اساس معیار اشباع نظری انجام شد که با 18 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته محقق گردید. داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز و محوری در فرآیند تحلیل محتوای استقرایی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد مالکیت فکری اختراعات در صنعت سلامت در سه دسته تأثیرات مثبت (حمایت‌های قانونی، توسعه استارتاپ‌ها، تأمین مالی، نوآوری فناورانه، همکاری‌های فناورانه و فرهنگ کارآفرینی)، منفی (نقص سیاست‌گذاری و اجرا، ریسک‌های رقابتی، چالش‌های افشا و تجاری‌سازی) و دوگانه (مزیت رقابتی، انحصارگرایی، تفاوت‌های حقوقی بین‌المللی) قابل تحلیل است. نتایج بر ضرورت سیاست‌گذاری متوازن، تقویت نهادها و زیرساخت‌ها، ارتقای دانش و طراحی برنامه‌های حمایتی هدفمند برای بهبود نقش تسهیل‌گری و کاهش اثرات بازدارنده نظام اختراعات در صنعت سلامت تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

کارآفرینی

مالکیت فکری

مالکیت معنوی

ثبت اختراع

صنعت سلامت

موضوعات

ساختارها و فرآیندهای پشتیبان نوآوری

عنوان مقاله English

Elucidating the Role of Patent-Based Intellectual Property in Entrepreneurship within the Healthcare Industry

نویسندگان English

nader naderi ¹

Bijan Rezaee ²

sepideh amiri ³

¹ Department of Management and Entrepreneurship, Faculty of Economics and Accounting, Razi University, Kermanshah, Iran (Corresponding Author). n.naderi@razi.ac.ir

² Department of Management and Entrepreneurship, Faculty of Economics and Accounting, Razi University, Kermanshah, Iran

³ Department of Management and Entrepreneurship, Faculty of Economics and Accounting, Razi University, Kermanshah, Iran.

چکیده English

This study aims to explore the dual and complex role of intellectual property (IP) related to inventions, with an emphasis on the patent system, in facilitating or constraining the entrepreneurial process in the health sector. Given the existing contradictions in the supportive yet monopolistic nature of the patent system and the challenges highlighted in the literature, this research analyzes the positive, negative, and ambivalent effects of IP on entrepreneurship based on the experiences of key stakeholders at the Incubator Center and the Health Science and Technology Park of Kermanshah University of Medical Sciences. Employing a qualitative approach through inductive content analysis, data were gathered via 18 semi-structured interviews with managers of knowledge-based and technology firms and staff from the mentioned centers. The data were analyzed through open and axial coding. The findings indicate that IP influences health entrepreneurship in three categories: positive (legal protections, startup development, access to finance, technological innovation, collaborative partnerships, and entrepreneurial culture), negative (policy and implementation gaps, competitive risks, disclosure and commercialization challenges), and ambivalent (competitive advantage, monopolistic tendencies, and cross-national legal differences). The results underscore the necessity for balanced policymaking, institutional and infrastructural capacity-building, knowledge enhancement, and the development of targeted support mechanisms to optimize the enabling role of IP while mitigating its restrictive effects on entrepreneurship in the health sector.

کلیدواژه‌ها English

Entrepreneurship

Intellectual Property

Intellectual Property Rights

Patent Registration

Health Industry

آقاجانی، حسنعلی، و طالب‌نژاد، عاطفه(1390). ارزیابی مقایسه‌ای عملکرد مراکز رشد فناوری منتخب در ایران. توسعه کارآفرینی، 4(3)، 165-149.
https://jed.ut.ac.ir/article_24216.html

جدی‌کار، عباس، تقوایی‌یزدی، مریم، و یوسفی‌سعیدآبادی، رضا(1399). ارائه مدل رابطه مدیریت مالکیت فکری با تجاری‌سازی آموزش عالی. رهبری و مدیریت آموزشی، 14(1)، 76-57. https://sanad.iau.ir/fa/Article/856330

زارع، حبیب، و میرجلیلی، مهدی(1392). آسیب‌شناسی فرایند تجاری‌سازی اختراعات؛ تحلیلی در سه قلمرو مخترع، محیط و اختراع. توسعه کارآفرینی، 6(4)، 55-37. https://doi.org/10.22059/jed.2013.50797

سپهوند، رضا، و حزنی، سیدعلی(1397). یادگیری ترکیبی و کلاس معکوس راهکاری برای کارآفرینی سلامت. آموزش در علوم پزشکی، 18(81)، 323-322.
http://ijme.mui.ac.ir/article-1-4707-fa.html

شاکری، زهرا، و حاجی‌حسینی، علی(1399). نظام حقوقی حمایت از روش‌های کسب‌وکار؛ آموزه‌هایی برای نوآفرین‌ها. پژوهشنامه بازرگانی، 24(94)، 105-75.
https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_43558.html

شیخی، مریم(1385). چالش‌های حقوق مالکیت فکری در حوزه سلامت. رفاه اجتماعی، 5(20)، 82-61. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2002-fa.html

صادقی، حسین.، و ناصر، مهدی(1400). حمایت از روش‌های نوین تجاری فناورانه در پرتو نظام حق اختراع. رشد فناوری، 18(69)، 20-10.
http://roshdefanavari.ir/Article/20970/FullText

عزیزی مرادپور، حمید، و ایران‌نژاد، محمدرضا(1399). چالش‌های بین حق دسترسی به دارو و اختراعات دارویی. پژوهش‌های حقوقی میان‌رشته‌ای، 1(4)، 75-61.
http://ilrjournal.ir/article-1-62-fa.html

کاظمی، بهادر(1398). طراحی و تبیین مدل کارآفرینی اجتماعی در حوزه سلامت (رساله دکترا). دانشگاه پیام نور. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/27769e4c9659bdb91c999bd69c336034

محمودی، سیما(1394). بررسی عوامل مؤثر بر تشخیص فرصت‌های کارآفرینی در صنعت دارو (مطالعه شرکت‌های تولیدکننده دارو در تهران) (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علم و فرهنگ. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7b6504a11d5650b1f5dcb469e96ab93d

مرکز مطالعات انرژی، صنعت و معدن(1401). چالش‌های کلیدی نظام ثبت اختراعات داخلی ایران در راستای اجرای قانون مالکیت صنعتی (گزارش شماره 18377). دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن. https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1748607

مرکز مطالعات انرژی، صنعت و معدن(1401). گزارش نظارتی ارزیابی عملکرد قانون حمایت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی اختراعات و نوآوری‌ها (با نگاهی به روند توسعه فعالیت‌های دانش‌بنیان در کشور در آستانه تدوین برنامه هفتم توسعه) (گزارش شماره 18614). دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن.
https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1754976

مقیمی، سیدمحمد، وکیلی، فردین، و منوریان، عباس(1403). طراحی مدل خط‌مشی‌گذاری کارآفرینانه برای تأمین مالی پایدار نظام سلامت ایران (مطالعه موردی: نظام سلامت استان کردستان). توسعه کارآفرینی، 17(2)، 84-56.
https://doi.org/10.22059/jed.2024.374509.654349

منیبی، حمیدرضا، و رمضان‌پور، بیتا(1399). ثبت بین‌المللی اختراعات در صنایع پزشکی. تمدن حقوقی، 3(7)، 41-27. https://www.pzhfars.ir/article_129050.html

مهرابی، روزا، یدالهی فارسی، جهانگیر، و طالبی، کامبیز(1398). پدیدارشناسی ماهیت فرصت‌های کارآفرینانه مبتنی بر تجارب زیسته کارآفرینان در کسب‌وکارهای حوزه سلامت کشور. پژوهشنامه مدیریت تحول، 11(1)، 26-1. https://doi.org/10.22067/pmt.v11i1.67028

رمضان‌پور نرگسی، قاسم، رمضان‌پور نرگسی، سمیه، و غفاری، علی(1394). عناصر کلیدی مؤثر بر توسعه کارآفرینی فناورانه در شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک‌های علم و فناوری در ایران. توسعه کارآفرینی، 8(4)، 766-749. https://doi.org/10.22059/jed.2016.58800

Acs, Z. J., Audretsch, D. B., & Lehmann, E. E. (2013). The knowledge spillover theory of entrepreneurship. Small Business Economics, 41(4), 757–774. https://doi.org/10.1007/s11187-013-9505-9

Aghajani, H., & Talebnezhad, A. (2011). A comparative evaluation of the performance of selected technology growth centers in Iran. Entrepreneurship Development, 4(3), 149–165. [In Persian] https://jed.ut.ac.ir/article_24216.html

Amiri, S., Rezaei, B., & Naderi, N. (2025). Identifying and prioritizing key challenges in launching startups in the health sector in Iran. Journal of Health Reports and Technology, 11(2), e150048. https://doi.org/10.5812/jhrt-150048

Audretsch, D. B., & Lehmann, E. E. (2005). Does the knowledge spillover theory of entrepreneurship hold for regions? Research Policy, 34(8), 1191–1202. https://doi.org/10.1016/j.respol.2005.03.012

Azizi Moradpour, H., & Irannezhad, M. (2020). Challenges between the right to access medicine and pharmaceutical patents. Interdisciplinary Legal Research, 1(4), 61–75. [In Persian] http://ilrjournal.ir/article-1-62-fa.html

Baumol, W. J. (1990). Entrepreneurship: Productive, unproductive, and destructive. Journal of Political Economy, 98(5), 893–921. https://doi.org/10.1086/261712

Bogers, M., Chesbrough, H., & Moedas, C. (2018). Open innovation: Research, practices, and policies. California Management Review, 60(2), 5–16. https://doi.org/10.1177/0008125617745086

Chesbrough, H. W. (2003). Open innovation: The new imperative for creating and profiting from technology. Harvard Business School Press.

Cohen, W. M., Nelson, R. R., & Walsh, J. P. (2000). Protecting their intellectual assets: Appropriability conditions and why U.S. manufacturing firms patent (or not) (NBER Working Paper No. 7552). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w7552

Dosi, G., Marengo, L., & Pasquali, C. (2006). How much should society fuel the greed of innovators? On the relations between appropriability, opportunities and rates of innovation. Research Policy, 35(8), 1110–1121. https://doi.org/10.1016/j.respol.2006.07.004

Energy, Industry and Mining Research Center. (2022). Key challenges of Iran's domestic patent registration system in line with the implementation of the Industrial Property Law (Report No. 18377). Office of Energy, Industry and Mining Studies. [In Persian] https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1748607

Energy, Industry and Mining Research Center. (2022). Monitoring report on the performance evaluation of the Law on Supporting Knowledge-Based Companies and Institutions and Commercialization of Inventions and Innovations (With a look at the trend of development of knowledge-based activities in the country on the threshold of formulating the seventh development plan) (Report No. 18614). Office of Energy, Industry and Mining Studies. [In Persian] https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1754976

Freeman, C. (1995). The 'National System of Innovation' in historical perspective. Cambridge Journal of Economics, 19(1), 5–24. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.cje.a035309

Heller, M. A., & Eisenberg, R. S. (1998). Can patents deter innovation? The anticommons in biomedical research. Science, 280(5364), 698–701. https://doi.org/10.1126/science.280.5364.698

Hennink, M., Bailey, A., & Hutter, I. (2020). Qualitative research methods. SAGE Publications.

Hunady, J., & Pisar, P. (2020). Business spending on research and development and its relationship to invention and innovation. ENTRENOVA - ENTerprise REsearch InNOVAtion, 6(1), 542–552. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/224720/1/51-ENT-2020-Hunady-542-552.pdf

Jedikar, A., Taghvaie Yazdi, M., & Yousefi Saeedabadi, R. (2020). Presenting a model of the relationship between intellectual property management and commercialization in higher education. Educational Leadership and Management, 14(1), 57–76. [In Persian] https://sanad.iau.ir/fa/Article/856330

Kazemi, B. (2019). Designing and explaining a model of social entrepreneurship in the health domain [Unpublished doctoral dissertation]. Payame Noor University. [In Persian] https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/27769e4c9659bdb91c999bd69c336034

Kondracki, N. L., Wellman, N. S., & Amundson, D. R. (2002). Content analysis: Review of methods and their applications in nutrition education. Journal of Nutrition Education and Behavior, 34(4), 224–230. https://doi.org/10.1016/S1499-4046(06)60097-3

Lundvall, B. Å. (Ed.). (2010). National systems of innovation: Toward a theory of innovation and interactive learning. Anthem Press.

Mahmoudi, S. (2015). Investigating factors affecting the identification of entrepreneurial opportunities in the pharmaceutical industry (Study of pharmaceutical manufacturing companies in Tehran) [Master's thesis]. University of Science and Culture. [In Persian] https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7b6504a11d5650b1f5dcb469e96ab93d

Manibi, H., & Ramadanpour, B. (2020). International patent registration in medical industries. Legal Civilization, 3(7), 27–41. [In Persian] https://www.pzhfars.ir/article_129050.html

Mazzucato, M. (2013). The entrepreneurial state: Debunking public vs. private sector myths. Anthem Press.

McCleary, K. J., Rivers, P. A., & Schneller, E. S. (2006). A diagnostic approach to understanding entrepreneurship in health care. Journal of Health and Human Services Administration, 28(4), 550–577. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16583851/

McClellan, M., & Rivlin, A. M. (2011). Improving health while reducing cost growth: What is possible? Health Affairs, 30(7), 1245–1252. https://doi.org/10.1377/hlthaff.2011.0117

Mehrabi, R., Yadollahi Farsi, J., & Talebi, K. (2019). Phenomenology of the nature of entrepreneurial opportunities based on lived experiences of entrepreneurs in the country's health businesses. Transformational Management Research Journal, 11(1), 1–26. https://doi.org/10.22067/pmt.v11i1.67028 [In Persian]

Mogimi, S. M., Vakili, F., & Manourian, A. (2024). Designing an entrepreneurial policy model for sustainable financing of Iran's health system (Case study: Kurdistan province health system). Entrepreneurship Development, 17(2), 56–84. https://doi.org/10.22059/jed.2024.374509.654349 [In Persian]

Pangarkar, N., & Hutmacher, D. W. (2003). Invention and business performance in the tissue-engineering industry. Tissue Engineering, 9(6), 1313–1322.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14670118/

Paschen, J., Wilson, M., & Robson, K. (2020). Investigating consumer restraint using hybrid content analysis of Twitter data. European Journal of Marketing, 54(2), 327–350. https://doi.org/10.1108/EJM-01-2019-0063

Ramezanpour Nargesi, G., Ramezanpour Nargesi, S., & Ghaffari, A. (2015). Key elements affecting the development of technological entrepreneurship in knowledge-based companies located in science and technology parks in Iran. Entrepreneurship Development, 8(4), 749–766. [In Persian] https://doi.org/10.22059/jed.2016.58800

Rothwell, R. (1975). From invention to new business via the new venture approach. Management Decision, 13(1), 10–21. https://doi.org/10.1108/eb001061

Sadeghi, H., & Naser, M. (2021). Protection of novel technological business methods in light of the patent system. Technology Growth, 18(69), 10–20. [In Persian] http://roshdefanavari.ir/Article/20970/FullText

Scherer, F. M., & Watal, J. (2002). Post-TRIPS options for access to patented medicines in developing countries. Journal of International Economic Law, 5(4), 913–939. https://doi.org/10.1093/jiel/5.4.913

Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, socialism and democracy. Harper & Row.

Sepehvand, R., & Hezni, S. A. (2018). Blended learning and flipped classroom as a strategy for health entrepreneurship. Education in Medical Sciences, 18(81), 322–323. [In Persian] http://ijme.mui.ac.ir/article-1-4707-fa.html

Shakri, Z., & Hajihosseini, A. (2020). Legal system for the protection of business methods: Lessons for startups. Commercial Research Journal, 24(94), 75–105. [In Persian] https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_43558.html

Sheikhi, M. (2006). Challenges of intellectual property rights in the health domain. Social Welfare, 5(20), 61–82. [In Persian] http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2002-fa.html

Spulber, D. F. (2011). Should business method inventions be patentable? Journal of Legal Analysis, 3(1), 265–340. https://doi.org/10.1093/jla/3.1.265

The Committee for Foreign Investment in Healthcare Sector. (2016). I.R. Iran healthcare sector: Perspectives on investment opportunities. Iran Health Summit, Ministry of Health & Medical Education. https://cic.tccim.ir/persian/files/Health.pdf

Wei-Skillern, J. (2010). Networks as a type of social entrepreneurship to advance population health. Preventing Chronic Disease, 7(6), A126. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995606/

Williamson, O. E. (1985). The economic institutions of capitalism. Free Press

Zare, H., & Mirjalili, M. (2013). Pathology of the invention commercialization process: An analysis in three domains of inventor, environment, and invention. Entrepreneurship Development, 6(4), 37–55. [In Persian] https://doi.org/10.22059/jed.2013.50797